Związek Nauczycielstwa PolskiegoODDZIAŁ
ANDRYCHÓW

Strona główna / 120 lat ZNP w Andrychowie

120 lat ZNP w Andrychowie

Pamięć, wspólnota i 120 lat historii lokalnego ruchu nauczycielskiego. 22 czerwca 2026 r. świętowaliśmy wyjątkowy jubileusz.

1906–2026 · ANDRYCHÓW

120 lat wspólnej historii

Święto ludzi, którzy od pokoleń współtworzą polską szkołę i stoją po stronie nauczycieli.

22 CZERWCA 2026 · ANDRYCHÓW

Jubileusz 120-lecia ZNP – dzień pełen pamięci i wzruszeń

W poniedziałek 22 czerwca 2026 roku Andrychów uczcił 120 lat lokalnej tradycji Związku Nauczycielstwa Polskiego. Obchody, zorganizowane przez Zarząd Oddziału ZNP w Andrychowie pod przewodnictwem prezes Sylwii Żmudki, zgromadziły nauczycieli, działaczy związkowych, przedstawicieli samorządu oraz mieszkańców miasta.

Tablica upamiętniająca wybitnego andrychowianina

Uroczystości rozpoczęły się w Urzędzie Miejskim przy Rynku 15, gdzie odsłonięto tablicę poświęconą Stanisławowi Nowakowi (1859–1936) – pochodzącemu z Andrychowa nauczycielowi, senatorowi II Rzeczypospolitej oraz współtwórcy i pierwszemu prezesowi ZNP. Umieszczona przy głównym wejściu do magistratu tablica przypomina o znaczeniu jego pracy dla polskiej szkoły i ruchu nauczycielskiego.

Przemarsz z orkiestrą „Andropol”

Po odsłonięciu tablicy uczestnicy wyruszyli ulicami Andrychowa do Miejskiego Domu Kultury. Przemarsz poprowadziła Miejska Orkiestra Dęta „Andropol”, która nadała wydarzeniu uroczystą oprawę muzyczną. Muzycy opisali swój udział także w osobnej relacji i fotogalerii .

Uroczystość w Miejskim Domu Kultury

W MDK spotkanie kontynuowano wystąpieniami okolicznościowymi i historyczną prezentacją „Związek wczoraj i dziś”. Przypomniano dzieje organizacji, szczególnie związane z Andrychowem, oraz postać Stanisława Nowaka. Ważnym momentem było wręczenie podziękowań i wyróżnień osobom zasłużonym dla działalności związkowej i edukacji.

Młode pokolenie na jubileuszowej scenie

Obchody zakończył program artystyczny przygotowany przez uczniów I Liceum Ogólnokształcącego im. Marii Skłodowskiej-Curie w Andrychowie. Jubileusz stał się okazją do spotkania pokoleń nauczycieli, wspomnień i refleksji nad przyszłością polskiej oświaty.

Z okazji obchodów przygotowano również materiały okolicznościowe, w tym ulotki przypominające sylwetkę Stanisława Nowaka. Poniżej publikujemy przygotowaną na jubileusz filmową prezentację historii oddziału oraz fotografie ze wspólnego świętowania.

ZWIĄZEK WCZORAJ I DZIŚ

Prezentacja jubileuszowa – 120 lat historii

Filmowa prezentacja przygotowana z okazji jubileuszu: od początków ruchu nauczycielskiego w Andrychowie po działalność Oddziału ZNP w kolejnych latach. Czas trwania: 1 min 57 s. Nagranie nie zawiera ścieżki dźwiękowej.

Wideo odtwarza się po uruchomieniu przez użytkownika. Pobierz prezentację MP4 (wersja internetowa).

Opracowanie prezentacji: SKJM Studio | Katarzyna Fulara-Potoczny.

Tekstowe omówienie najważniejszych wątków prezentacji

Prezentacja przywołuje historię organizowania się nauczycieli w Andrychowie od 1906 roku. Pokazuje zachowane dokumenty i materiały archiwalne, w tym informacje o 64 nauczycielach należących do miejscowego ogniska związkowego w początkach jego działalności oraz o ówczesnych składkach członkowskich.

W kolejnych częściach przypomina społeczną i zawodową działalność ZNP: troskę o warunki pracy nauczycieli, godność zawodu, wspieranie edukacji, wydarzenia środowiskowe oraz integrację członków Oddziału w Andrychowie. Materiał łączy fotografie, dokumenty i współczesne wspomnienia. Pojawia się też odniesienie do hymnu ZNP.

To skrócone omówienie, a nie dosłowny zapis wszystkich plansz. Więcej o jubileuszu i historii oddziału znajduje się w artykule oraz biografii Stanisława Nowaka na tej stronie.

1859–1936 · SYLWETKA

Stanisław Nowak – andrychowianin, który współtworzył ZNP

Stanisław Nowak urodził się 28 października 1859 roku w Andrychowie. Po ukończeniu Seminarium Nauczycielskiego w Krakowie w 1880 roku rozpoczął pracę pedagogiczną. Przez kolejne lata uczył w krakowskich szkołach, między innymi św. Barbary, św. Floriana i św. Wojciecha. Dobrze znał codzienne problemy nauczycieli i potrzebę wspólnego działania na rzecz ich praw.

28 grudnia 1905 roku współtworzył Krajowy Związek Nauczycielstwa Ludowego w Galicji i stanął na jego czele. Dążył do zjednoczenia środowiska pedagogicznego, lepszych warunków pracy i rozwoju szkolnictwa. Był również współzałożycielem Związku Nauczycielstwa Słowiańskiego, a od 1912 roku jego prezesem.

W latach 1905–1930 pełnił funkcję radnego Krakowa. Podczas I wojny światowej angażował się w działania niepodległościowe oraz wspieranie Legionów Polskich. W 1919 roku uczestniczył w zjednoczeniu organizacji nauczycielskich z różnych części odrodzonego państwa. Od 1922 roku zasiadał w Senacie II Rzeczypospolitej, zabiegając między innymi o poprawę sytuacji zawodowej nauczycieli i przepisy regulujące ich pracę.

W 1930 roku objął funkcję prezesa Związku Nauczycielstwa Polskiego. W 1936 roku otrzymał tytuł honorowego prezesa ZNP. Zmarł 6 marca 1936 roku w Krakowie i spoczął na cmentarzu Rakowickim. W 1938 roku jego szczątki przeniesiono do grobowca ufundowanego przez Związek.

Jego życie pokazuje, że troska o godność zawodu nauczyciela, powszechną edukację i solidarność środowiska od początku należała do fundamentów ruchu związkowego. To dziedzictwo jest szczególnie bliskie Oddziałowi ZNP w Andrychowie – rodzinnemu miastu Stanisława Nowaka.

Opracowanie biograficzne: na podstawie materiałów prezentowanych podczas Jubileuszu.

PAMIĄTKI JUBILEUSZU

Okolicznościowe ulotki

Z okazji 120-lecia przygotowano okolicznościowe ulotki poświęcone historii ZNP i postaci Stanisława Nowaka. Na stronie prezentujemy ich pomniejszone wersje internetowe – przeznaczone do oglądania, nie do druku.

Pomniejszony podgląd zewnętrznej strony ulotki jubileuszowej: 120 lat ZNP, kalendarium Stanisława Nowaka i okładka z jego wizerunkiem
Ulotka jubileuszowa – strona zewnętrzna
Pomniejszony podgląd wewnętrznej strony ulotki o Stanisławie Nowaku, jego działalności związkowej i dziedzictwie
Ulotka jubileuszowa – strona wewnętrzna

Opracowanie graficzne ulotek: SKJM Studio | Katarzyna Fulara-Potoczny.

Jubileusz w lokalnych mediach

O obchodach pisały lokalne redakcje oraz Miejska Orkiestra Dęta „Andropol”.